در تفسیر و توجیه رفتار پیغمبر هم عیناً همین مطلب هست. همین‏طور كه سخن پیغمبر معنى دارد و براى یك معنى ادا شده است، رفتارهاى پیغمبر هم همه معنى و تفسیر دارد و باید در آنها تعمق كرد:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ فى رَسولِ اللَّهِ اسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْاخِرَ.»

مخصوصاً با تعبیرى كه قرآن مى‏گوید كه در وجود پیغمبر اسوه و تأسّى‏اى است براى شما، و وجود پیغمبر كانونى است كه ما از آن كانون باید [روش زندگى را] استخراج كنیم. صِرف اینكه یك نفر بیاید كلمات پیغمبر را روایت كند [كافى نیست‏]. خیلى راویها هستند كه چیزى درك نمى‏كنند. اینكه ما بیاییم تاریخ پیغمبر اكرم را نقل كنیم كه پیغمبر اكرم در فلان جا چنین كرد كافى نیست، تفسیر و توجیه عمل پیغمبر مهم است. در فلان جا پیغمبر این‏طور رفتار كرد، چرا این‏طور رفتار كرد؟ چه منظورى داشت؟ پس همین‏طور كه گفتار پیغمبر نیاز به تعمق و تفسیر دارد، رفتار پیغمبر هم نیاز به تعمق و تفسیر دارد.

مجموعه ‏آثاراستادشهیدمطهرى، ج‏16، ص: 48

در قرآن از جمله مسائلى كه هست ما مى‏بینیم كه همین مسائل تاریخ شخصى به این معناست، یعنى امورى را كه مربوط به افراد و اشخاص است كه فلان فرد و فلان شخص چه كرد نقل مى‏كند و حتى در بعضى موارد تصریح مى‏كند كه فلان شخصیت را اسوه قرار بدهید، مثل اینكه راجع به زندگى پیغمبر اكرم هست و تصریح به اینكه

لَقَدْ كانَ لَكُمْ فى رَسولِ اللَّهِ اسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْاخِرَ

، یا راجع به ابراهیم وَ الَّذینَ مَعَهُ و كسانى كه همراه ابراهیم بودند:

قَدْ كانَتْ لَكُمْ اسْوَةٌ حَسَنَةٌ فى ابْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَهُ

 آیه اول در سوره احزاب است و آیه دوم در سوره ممتحنه. كما اینكه قرآن عنایت ندارد كه شخصیتها را از آن جهت كه شخصیتها هستند [مطرح كند، بلكه افرادى را مطرح مى‏كند] از آن جهت كه فكر یا عمل آنها چه به صورت مثبت چه به صورت منفى مى‏تواند مورد بهره قرار بگیرد، مى‏خواهد شخصیت باشند یا نباشند.

ما مى‏بینیم كه قرآن لقمان را [مطرح كرده است،] این لقمانى كه ما مى‏گوییم لقمان حكیم، اینچنین نبوده كه یك فیلسوف مشهورى در زمان خودش باشد مثل سقراط یا ارسطو و قرآن یك شخصیت مشهور را نقل كرده. اتفاقاً در زمان خودش كسى نبوده، یك غلام و برده سیاه بوده، بدشكل و بدرنگ و بدهیكل هم بوده است ولى یك مرد روشن بین و حقیقت بین و كسى بوده كه حكمت ایمانى داشته. آنوقت مى‏بینیم قرآن این را به نام حكیم عَلَم كرد- و واقعاً هم حكیم بود- و جمله‏هاى این مرد را نقل كرد و یك سوره را به نام او قرار داد، یعنى نام این غلام و برده را به عنوان یك اسوه براى مسلمین براى همیشه زنده نگه داشت.

یا اصحاب كهف چه افرادى بودند؟ پنج شش نفر افراد خیلى عادى كه یك شغل خیلى كوچكى داشتند. یا مؤمن آل فرعون و یا مؤمن آل یاسین.

تاریخِ به این معنا یك علم نقلى است و غالباً كتابهاى تاریخى قدیم ما همین تاریخ نقلى است یعنى تاریخى است كه حوادث و وقایع جزئى و مشخص را براى ما ثبت كرده‏اند و این هم در حد خودش مى‏تواند مفید واقع بشود.